İlk Yardım Konu Anlatımı Ders 9: Zehirlenmelerde İlk Yardım
Zehirlenmelerde İlk Yardım
Zehirlenme Nedir? Vücuda zehirli (toksik) bir maddenin girmesi sonucu normal fonksiyonların bozulmasıdır. Vücudun yaşamsal fonksiyonlarına zarar veren yabancı maddeler toksik kabul edilir.
Zehirlenme Yolları
- Sindirim Yoluyla: En sık rastlanan yoldur. Ev/bahçe kimyasalları, zehirli mantarlar, bozuk besinler, ilaçlar ve aşırı alkol ile oluşur.
- Solunum Yoluyla: Karbonmonoksit (tüp kaçakları, şofben, soba), karbondioksit, klor, yapıştırıcılar, boyalar ve ev temizleyicilerinin solunmasıyla oluşur.
- Cilt Yoluyla: Deri aracılığıyla girer. Böcek sokmaları, hayvan ısırıkları, ilaç enjeksiyonları, saç boyaları ve zirai ilaçların emilmesiyle oluşur.
Zehirlenmelerde Genel Belirtiler
- Sindirim Sistemi: Bulantı, kusma, karın ağrısı, gaz, şişkinlik, ishal.
- Sinir Sistemi: Bilinç kaybı, havale, rahatsızlık hissi, kas ağrısı, kasılma, koordinasyon bozukluğu, şok.
- Solunum Sistemi: Nefes darlığı, solunum durması, baş ağrısı, baş dönmesi, kulak çınlaması, ciltte kızarıklık ve morarma.
- Dolaşım Sistemi: Nabız bozukluğu, baş ağrısı, soğuk terleme, kalp durması.
Genel İlk Yardım Kuralları:
- Zehirli maddeyi hızla vücuttan uzaklaştırmak (emilimi azaltır).
- Hayati fonksiyonların devamını sağlamak.
- 112 Acil Yardım hattını arayarak bildirimde bulunmak.
Türlerine Göre İlk Yardım Adımları
1. Sindirim Yoluyla Zehirlenme
- Bilinç ve yaşam bulguları değerlendirilir.
- Ağız zehirle temas ettiyse su ile çalkalanır; ele temas varsa sabunlu suyla yıkanır.
- Hasta ASLA kusturulmaz! (Özellikle yakıcı maddelerde son derece tehlikelidir).
- Bilinç kapalıysa koma pozisyonu verilir, üzeri örtülür ve 112 aranır.
- Tıbbi bilgi toplama: Zehrin türü, alınan ilaçlar, bulunma saati gibi detaylar kaydedilir.
2. Solunum Yoluyla Zehirlenme
- Hasta hemen temiz havaya çıkarılır veya ortam havalandırılır.
- Yaşam bulguları (ABC) değerlendirilir, hasta yarı oturur pozisyona alınır.
- Bilinç kapalıysa koma pozisyonu verilir ve 112 çağrılır.
Müdahale Ederken Güvenlik Önlemleri: İlk yardımcı maske/ıslak bez kullanmalı, elektrik düğmelerini açıp kapatmamalı, yoğun dumanda ip kullanmalı ve gerekirse 110 İtfaiye’yi aramalıdır.
3. Cilt Yoluyla Zehirlenme
- İlk yardımcı kendi ellerini korur, zehir bulaşmış giysiler çıkarılır.
- Deri 15–20 dakika boyunca bol suyla yıkanır.
- Yaşam bulguları değerlendirilerek 112 aranır.
Özel Zehirlenme Durumları
Şofben Kazaları
LPG zehirli değildir ancak 6 m³’ten küçük ve havalandırılmayan mekanlarda ortamdaki oksijeni tüketerek boğulmaya yol açar
- İlk Yardım: Kişi ortamdan uzaklaştırılır, hareket ettirilmez, hava yolu açıklığı sağlanıp ABC değerlendirilir ve 112 aranır.
- Alınacak Önlemler: Banyo içeriden kilitlenmemeli, şofben iyi çeken bacaya bağlanmalı, havalandırma sağlanmalı ve hortum 125 cm’den uzun olmamalıdır.
Karbonmonoksit Zehirlenmesi
Egzoz gazı, soba, mangal ve derin çukurlarda bulunan renksiz, kokusuz bir gazdır. Hemoglobine bağlanma kapasitesi oksijenden 280 kat fazladır.
- Belirtiler: Yorgunluk, grip benzeri belirtiler, bulantı, cilt/tırnaklarda kiraz kırmızısı renk, göğüs ağrısı, solunum/kalp durması.
- İlk Yardım: Kişi hemen ortamdan uzaklaştırılır, hareket ettirilmez, yaşam bulguları (ABC) kontrol edilerek 112 tıbbi yardım istenir.