İlk Yardım Konu Anlatımı Ders 7: Kırık, Çıkık ve Burkulmalarda İlk Yardım ve Tespit Yöntemleri
Kazalar ve yaralanmalar sonucunda sıkça karşılaşılan kırık, çıkık ve burkulma durumlarında doğru ilk yardım müdahalesi hayat kurtarıcı ve kalıcı sakatlıkları önleyici rol oynar. İşte temel tanımlar, belirtiler ve tespitte dikkat edilmesi gereken rehber:
1. Kırık, Çıkık ve Burkulma Tanımları
| Durum | Tanım | Belirtiler & İlk Yardım |
|---|---|---|
| Kırık | Kemik bütünlüğünün bozulmasıdır. Kapalı (deri sağlam) veya Açık (deri bütünlüğü bozuk, kanama/enfeksiyon riski yüksek) olabilir. | Hareketle artan ağrı, şekil bozuklığı, ödem ve morarma görülür. Elle muayene ile tespit edilip sabitlenir. |
| Burkulma | Eklem yüzeylerinin zorlama sonucu anlık olarak ayrılmasıdır. | Ağrı, kızarma ve şişlik olur. Sıkıştırıcı bandajla tespit edilir, bölge yukarı kaldırılır ve 112 aranır. |
| Çıkık | Eklem yüzeylerinin kalıcı olarak ayrılmasıdır. Kendiliğinden düzelmez. | Yoğun ağrı ve eklem bozukluğu vardır. Bulunduğu pozisyonda tespit edilir; asla yerine oturtulmaya çalışılmaz. |
2. Tespit Sırasında Dikkat Edilmesi Gerekenler
- Tespit için eldeki üçgen/rulo sargı, battaniye, tahta, karton veya hırka gibi malzemeler kullanılabilir.
- Yaralı bölge sabit tutulmalı ve bulunduğu pozisyonda tespit edilmelidir (düzeltilmeye çalışılmamalıdır).
- Açık yara varsa tespit öncesinde üzeri temiz bir bezle kapatılmalıdır.
- Sert tespit malzemeleri uygulanmadan önce bölge yumuşak bir malzeme ile kaplanmalıdır.
- Tespit işlemi, yaralı bölgenin altındaki ve üstündeki eklemleri de kapsayacak şekilde yapılmalıdır.
3. Bölgelere Göre Tespit Yöntemleri
Üst Ekstremite (Kol ve Omuz)
Kol ve Köprücük Kemiği: Koltuk altına yumuşak malzeme konur. Üçgen bandajla kol askısı hazırlanıp parmaklar açıkta kalacak şekilde boyna düğümlenir ve dış bandajla gövdeye sabitlenir.
Pazı Kemiği: Sert malzemelerle (kısa olanı koltuk altından dirseğe, uzun olanı omuzdan dirseğe) şeritler yardımıyla bağlanır, kol askısına alınır.
Dirsek Kemiği ve Ön Kol: İçten ve dıştan destekli sert malzemelerle tespit edilip bağlanır, kol askısına alınır. Parmak kırığında ise parmak yanındaki sağlıklı parmağa bandajlanır.
Alt Ekstremite (Bacak ve Kalça)
Pelvis (Leğen) Kemiği: İki bacak arasına dolgu konur, bilekler sekiz bandajla bağlanır ve düğümler aynı tarafta olacak şekilde bacaklar sabitlenir.
Uyluk Kemiği: Bacak hafifçe çekilerek hizalanır, araya dolgu konur. Koltuk altından ayağa kadar sert malzeme yerleştirilip kumaş şeritlerle bağlanır.
Diz Kapağı: Kalçadan ayağa kadar bacağın altına sert tabla yerleştirilip geniş bandajlar ve sekiz şeklinde sarımla sabitlenir.
Kaval Kemiği: Kasıktan ayağa ve kalçadan ayağa uzanan destek malzemeleriyle bacak dış taraftan düğümlenerek sabitlenir.
Bilek ve Ayak: Ayakkabı bağları çözülür, sekiz bandajla her iki ayak birlikte tespit edilir ve rulo battaniye ile yüksekte tutulur.